अमेरिका र इरानबीचको १४-सूत्रीय सम्झौतामा के छ ?

चार महिनाभन्दा बढी समय चलेको अमेरिका-इरान युद्धले सम्पूर्ण विश्वलाई प्रभाव पारेको थियो। यो शान्ति सम्झौता देख्न पाउनु सुखद कुरा हो। हेरौँ, यो सम्झौताभित्र के-के छ। 

समझदारी पत्र (Memorandum of Understanding) को रूपमा चिनिने १४-सूत्रीय सम्झौता मा, इरानले कहिल्यै आणविक हतियार नबनाउने उल्लेख छ। साथै, यसले देशको "पुनर्निर्माण र आर्थिक विकास" का लागि \(\$३००\) अर्ब डलर (करिब £२२४ अर्ब) को कोष पनि प्रतिबद्ध गरेको छ - यद्यपि अमेरिकाले यसमा योगदान गर्नुपर्ने बाध्यता छैन। यी दुई देश र इजरायलबीचको द्वन्द्व सुरु भएको चार महिनापछि यो सम्झौता भएको हो।

अमेरिका-इरान सम्झौता
मा के-के छ?

• बुँदा १: 'सबै मोर्चा'मा द्वन्द्वको अन्त्य: सम्झौताको पहिलो अनुच्छेदमा अमेरिका, इरान र तिनका सहयोगीहरूले लेबनानसहित 'सबै मोर्चा'मा सैन्य कारबाहीको "तत्काल र स्थायी" अन्त्यको घोषणा गर्ने उल्लेख छ। 
• बुँदा २: 'आन्तरिक मामिला'को सम्मान: अमेरिका र इरानले "एक-अर्काको सार्वभौमिकता र भौगोलिक अखण्डताको सम्मान" गर्नेछन् र एक-अर्काको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गर्नबाट टाढा रहनेछन्। 
• बुँदा ३: ६० दिने समयसीमा: अमेरिका र इरान "अधिकतम" ६० दिनभित्र वार्ता गरी अन्तिम सम्झौतामा पुग्न प्रतिबद्ध हुनेछन्, जुन आपसी सहमतिमा थप लम्ब्याउन सकिन्छ। 
• बुँदा ४: अमेरिकाद्वारा नाकाबन्दी अन्त्य: अमेरिकाले आफ्नो नौसैनिक नाकाबन्दी र इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाइएका "कुनै पनि अवरोध वा व्यवधान" हटाउन सुरु गर्नेछ, चौथो बुँदामा भनिएको छ। 
• बुँदा ५: होर्मुज जलडमरू (Strait of Hormuz): सम्झौताको एक भागमा उल्लेख भएअनुसार समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि, इरानले होर्मुज जलडमरू हुँदै व्यावसायिक जहाजहरूको नि:शुल्क र सुरक्षित आवागमनका लागि "आफ्नो तर्फबाट सक्दो प्रयास गर्दै व्यवस्था मिलाउनेछ"। 
• बुँदा ६: इरानको पुनर्निर्माणका लागि रकम: अमेरिका र क्षेत्रीय साझेदारहरूले इरानको पुनर्निर्माण र आर्थिक विकासका लागि कम्तीमा \(\$३००\) अर्ब डलर (£२२४ अर्ब) बराबरको "निश्चित र आपसी सहमतिमा आधारित योजना" तयार पार्नेछन्। 
• बुँदा ७: प्रतिबन्धहरूको अन्त्य: अमेरिकाले संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद् (UN Security Council) को प्रस्तावमा समावेश गरिएका र अमेरिकाद्वारा एकपक्षीय रूपमा लागू गरिएका सहित इरानविरुद्धका सबै आर्थिक प्रतिबन्धहरू समाप्त गर्नेछ। 
• बुँदा ८: आणविक हतियार छैन: इरानले आणविक हतियार खरिद वा विकास नगर्न सहमत भएको छ, र तेहरानसँग पहिले नै रहेको समृद्ध युरेनियमको व्यवस्थापन गर्न दुवै पक्ष सहमत भएका छन्।
  बुँदा ९ र १०: 'यथास्थिति' (Status quo): सम्झौताका त्यसपछिका दुई भागहरूले यो स्पष्ट गर्दछन् कि समृद्ध युरेनियमको व्यवस्थापन नभएसम्मका लागि यस अवधिमा अमेरिका र इरान आफ्नो आणविक कार्यक्रमलाई "यथास्थिति" मा राख्न सहमत छन्। 
  बुँदा ११: रोक्का गरिएका कोषहरू: दस्तावेजको एघारौं बुँदामा उल्लेख छ कि समझदारी पत्र (MoU) मा हस्ताक्षर भएपछि अमेरिकाले "रोक्का गरिएका वा प्रतिबन्धित कोषहरू पूर्ण रूपमा उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता" जनाउँछ र वार्ताका क्रममा यसको प्रक्रियाहरूमा सहमति कायम गरिनेछ।
  बुँदा १२-१४: अनुगमन र अन्तिम वार्ता: दस्तावेजका अन्तिम केही बुँदाहरूले यो सम्झौता कसरी अगाडि बढ्नेछ भन्ने कुराको व्यवस्थापकीय खाका प्रस्तुत गर्दछन्।