July 11, 2018

डा. देवकोटा फेरि फेरी पनि नेपाली भएर जन्मिरहुन्


डा. उपेन्द्र देवकोटाको अन्त्यष्टिमा सहभागी हुने इच्छा हुँदाहुदैँ पुरा हुन सकेन, सायद उनलाई सम्झंदा मलाई धेरै पछिसम्म त्यहि खड्किरहने छ | मरण जीवनको सबैभन्दा अकाट्य सत्य हो भनेर बुझ्दाबुज्दै पनि सहज स्वीकारोक्ति प्राय कसैलाई पनि नहुने रहेछ | डा. देवकोटाको मृत्यु प्रसङ्ग, अन्तिम दिनहरुमा गरेका गतिविधिहरु, सक्रिय व्यवसायिक जीवनकालमा गरेका योगदान र अन्तिम समयमा उनले दिन खोजेको सन्देशलाई लिएर दिमागमा केहि कुराहरु खेल्यो |



स्वदेशमा मृत्युवरणको इच्छा हुनु, आई. सि. यु. को बेडबाट गाउँमा जाने रहर जाग्नु, पुर्ख्यौली घरको पिंडीमा अन्तिम समय बिताउने रहर लाग्नु, सिस्नेपानी धाराको चिसोपानीले मृत्युसँग खेलिरहेको शरीरलाई सिंचित गर्ने इच्छा हुनु डा. देवकोटाको केवल लोकलाई देखाउन थिएन; अन्तर्मनको अगाध राष्ट्रप्रेम र मातृभूमिप्रतिको कदरवोध थियो भन्ने मलाई लाग्छ | धेरै पहिले पाठ्यक्रममा पढेको बालकृष्ण समको “इच्छा” कविता जबरजस्त दिमागमा आयो | सायद देवकोटाको अन्तरवोधले यहि इच्छा गरेको थियो, “संसार देखें तर म तिम्रै काखमा समर्पित हुन आएँ, यो भन्दा ठुलो वात्सल्यप्रेम मैले कहिँ कतै भेटिन, सप्रेम मलाई तिम्रो काखमा विश्राम गर्न देउ|”  
     
इच्छा यो छ महेश अन्तिम जसै यो मृत्यु शैय्या जलि |
मेरो रक्त सुकाउला म गरुँला अन्योल भै छटपटी ||
त्यै बेला मुखमा बुटीहरु परुन् नेपालकै केवल |
जे जेमा हिम शैलको छ मधुरो मिठो चिसो चुम्बन ||

मलाई डा. देवकोटाले मृत्युवोध गर्दै प्राण त्याग गर्ने अवसर प्राप्त गरे, उनको इच्छामरण भयो भन्ने लाग्छ जुन कुरा वैदिक दर्शन अनुसार बुद्ध पुरुषहरुलाई मात्र प्राप्त हुने गर्दछ | सायद उनले यस्तै पल कुरेर बसेको हुनुपर्छ:

बज्ला मन्दिरमा तथास्तु जब यो घण्टा दिंदै उत्तर |
हाँस्दै शान्त भै उही समयमा नेपाल हेरी मरुँ ||

परम्परागत पोसाक दौरा सुरुवाल, ढाका टोपी देवकोटाले त्यसै ढोंग पार्नमात्र लगाउने इच्छा गरे होलान् भनेर म सोच्न पनि सक्दिन | देवकोटालाई परलोकमा पनि नेपाली हुनुको सहज परिचय दिनु थियो सायद उनको मृत्यु भेषले यहि संदेश दिईरहेको थियो :

पाउँ बस्न मरेर आखिर गई स्वर्गीय त्यै ठाउँमा |
नेपालीहरु छन् मरिकन सबै जन्मिरहेका जहाँ ||

यस लोकमा मृत्य आजसम्म कसैले टार्न सकेको छैन | कवि शिरोमणि लेखनाथ पौडेलको ब्रह्मले देखेजस्तै सायद देवकोटाको भौतिक शरीरले काम गर्न छोड्दा ईश्वर आफैँ दुखित भएको हुनुपर्छ |     
यो दुःख भोग्ने परमेश्वरै हो
यो देह उसको रहने घरै हो ।
यो भत्कँदा दुःख अवश्य मान्छ
सुटुक्क सामान लिएर जान्छ ।।

एक सामान्य मान्छेले गर्न सक्ने भन्दा धेरै योगदान गरे डा. देवकोटाले | उनको जीवन परिमाणमा  भन्दापनि परिणाममुखी भयो भन्ने लाग्छ | आफ्नो व्यवसायिक जीवनमा लगभग चौंतिस हजार मानिसहरुको प्रत्यक्ष शल्यक्रिया गरे, करिव सात लाख मानिसहरुको उपचार गरे, आफ्नै पसिनामा विशेषज्ञ सेवा सहितको स्नायु अस्पताल स्थापना गरे, सयौंको संख्यामा स्नायु विशेषज्ञ उत्पादन गरे | सबैभन्दा ठुलो कुरा त अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको ज्ञान, शिप र उपाधि हुँदाहुँदै बर्षौंबर्ष सर्वसाधारण नेपालीहरुको सेवामा जुटीरहे जेठो सरकारी अस्पताल मार्फत | आफ्नो व्यवसायिक जीवन बाहेक उनि भित्र समाज सुधारको तीव्र चाहना थियो, नेपाल बन्नु पर्छ भन्ने गहिरो चिन्तन थियो जसको कारणले बेला बेलामा उनीबाट राजनीतिक स्वरपनि सुनिने गर्दथ्यो | त्यहि मानवीय अन्तर संवेदना र उत्कण्ठाले उनलाई स्वास्थ्य मन्त्रीको जिम्मेवारीसम्म पुर्यायो | देवकोटाले आफ्नो माटो पुरै बिर्सिएर विशेषज्ञता बेचिरहेका उच्च शिक्षित भनाउँदा हजारौं नेपालीहरुलाई एक गतिलो पाठ पढाए | हो, नेपालमा असुविधाहरु धेरै छन्, आधारभूत विषयहरुमा पनि थुप्रै समस्याहरु छन्, कतिपय सामाजिक सोचहरुले पनि प्रसस्त पिडाहरु दिने गर्छन, कहिले काहीं गहिरो निरासाहरु पनि हुने गर्छ तर डा. देवकोटाको अन्तरबोधले यो भन्दा भू-स्वर्ग सायदै देखेन, मातृभूमिको सेवाले दिने तृप्ति अन्त भेटेनन् | आधारभूत प्रकृति सबैतिर उस्तै हो भने मान्छेले गरेर हुने काम त यहाँपनि त गर्न सकिन्छ होला | कहींकतै बाट कसैले शुरुवात त गर्नै पर्छ | त्यसको इमान्दार प्रयास आफ्नो ठाउँबाट डा.देवकोटाले गरे भन्ने मलाई लाग्छ | म बुझ्दछु, विदेशमा रोजगारीको शिलशिलामा जानु धेरैको वाध्यता छ, विश्वव्यापीकरणको समयमा आफ्नो विशेषज्ञता अनुसारको काम जहाँपनि गर्न सकिन्छ, गर्नुपनि पर्छ तर आफ्नो संस्कार बिर्सेर होइन, नेपालीत्व छोडेर होइन बरु नेपालसंग जोडिएर, जिम्मेवारी वोध गरेर |

ईज्जत, नाम र दाम कमाएपछी अवकाश प्राप्त जीवन नै भएपनि नेपालमै व्यतित गर्ने, आफुले जीवन भरि सिकेको ज्ञान, अनुभव यहीं बाड्ने र कमसेकम देवकोटाको जस्तै मृत्युवरण नेपाली भुमिमा गर्ने चाहना धेरै स्थायी रुपले नेपाल बाहिर बस्ने नेपालीमा उब्जियो भनेपनि तिनका पुस्ताले मातृभूमिको महत्व बुज्नेछन् | देवकोटा कै प्रसङ्गलाई हेर्दा एक- दुई जना मात्रले त त्यति फरक पार्न सक्ने रहेछन भने संसारभरि रहेका यस्तै विज्ञ नेपालीहरुले अलिकति पनि यस्तै सोच बनाउन सके कति राम्रो होला !

हुन त हाम्रो संस्कारमा राम्रो कामना गर्नुपर्दा जन्ममृत्यको बन्धनबाट सदाको लागि मुक्तिको कामना गरिन्छ तर म चाहन्छु डा. देवकोटा फेरि फेरी पनि नेपाली भएर जन्मिरहुन्, उनि जस्ता सपुत देशलाई बारम्बार चाहिने छ | कवि मोहनहिमांशु थापाले भने जस्तै देवकोटाको मागपनि पक्कै यहि थियो :

मलाई सगरमाथाको देश चाहिन्छ, म आफ्नै देशमा रम्न चाहन्छु,
मलाई छहराको देश चाहिन्छ, पहराको देश चाहिन्छ ।

------------------------------------------------------------------------------------------------------
-    दिनेश चन्द्र पन्थी "दीप"
             २०७५-०३-२६



October 10, 2017

राइनासकोट नमुना गाउँ उदघाटन सँगै होमस्टे सञ्चालन

लम्जुङ जिल्लास्थित राइनास नगरपालिका, वडा-९ को शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक कोट "राइनासकोट" को नजिकै रहेको राइनासकोट गाउँमा भूकम्प पछिको पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको छ | पुनर्निर्माण अन्तर्गत १ सामुदायिक भवन र १४ वटा आवासीय घरहरुको नयाँ निर्माण तथा १ संग्राहलय (घुमाउने घर) र २ पुराना घरहरुको संरक्षण रहेका छन् | संगसंगै अमेरिका र संगसंगै नेपालको मुख्य आर्थिक सहयोग, सर्वोदय सेवाश्रमको स्थानीय समन्वय र स्थानीय जनताहरुको सहभागितामा सम्पन्न पुनर्निर्माणको जम्मा लागत २ करोड ५० लाख रहेको छ, जस मध्ये १ करोड ६० लाख बराबर “संगसंगै” बाट सहयोग र ९० लाख बराबर स्थानीय सहभागिता भएको छ | उक्त पुनर्निर्माणमा संगसंगै अमेरिका संयोजक नतासा ओजनियकको प्रमुख भूमिका रहेको छ |





September 17, 2017

स्थानिय चुनावमा कस्ता उम्मेदवारहरुलाई भोट हाल्ने ?


‘नेपालको संविधान २०७२’ घोषणा हुने ताका केहि विद्वान मित्रहरुले तर्क राखेका थिए,  स्थानिय निकाय सकेसम्म दलिय राजनीतिबाट मुक्त हुनुपर्छ र त्यो कुरा संबिधान मै ग्यारेन्टी गरिनुपर्छ| केहि गरि नगरप्रमुख वा गाउँप्रमुखमा त्यस्तो हुन सकेन भनेपनि वडा प्रतिनिधिहरु र त्यो भन्दा तलका पदहरुमा राजनीतिक उपस्थिति हुनुहुदैंन | नेपालको सामाजिक चालचलन, पहिचान र  स्थानिय सामान्य विकास निर्माणमा समेत दलिय राजनीतिले पुर्याउन सक्ने नकारात्मक प्रभावलाई गहिरो गरि विश्लेषण गर्दा यो विचार अत्यन्त सान्दर्भिक थियो | तत्कालिन नेपाल इन्जिनियर्स एशोसियसनको ३० औँ कार्यकारी परिषदको तर्फबाट सरकारलाई बुझाईएको सुझावमा समेत यो कुरा प्रष्ट लेखिएको छ |

विगतलाई सम्झदा २०५०-५१ साल तिर गाउँघर, छरछिमेकमा दलिय राजनीतिको अत्यन्त चर्को प्रकोप थियो, विकास निर्माणको कुरा त परै राखौं, सामान्य अइचोंपैंचो, मेलापातोमा समेत आफ्नो रगत भन्दा दलको प्रभाव बढी थियो | सामाजिक बहिस्करण तथा  छरछिमेकमा झगडाको मूल कारण फरक राजनीतिक विचार हुने गर्दथ्यो, पानी बाराबारको अवस्था थियो| एकै थातथलोमा हुर्किएर सदियौं देखि दुखसुख, विहाबारी, मर्दापर्दा समेत संगै हुने मान्छेहरु बिचपनि एकप्रकारको निषेधको भावना थियो| हामी


राइनास नगरपालिका, लम्जुङको नगर परिकल्पना कार्यशाला, २०७४-५-२४

(Workshop on Municipal Visioning of Rainas Municipality, Lamjung, Nepal, 2017-09-09 )

      २०७४-५-२४ (September 09, 2017) शनिवार राइनास नगरपालिकासंगको समन्यव र सर्वोदय सेवा आश्रम तथा भि.एस.ओ. नेपालको संयोजनमा नगरपालिकाको केन्द्र तिनपिप्लेमा नगर परिकल्पना (Municipal Visioning) सम्बन्धि एक कार्यशाला गोष्ठी सम्पन्न भयो | विशेष पहिचान सहित राइनास नगरपालिकाको परिकल्पना (Vision) तयार गर्ने र त्यसै अनुरुप रणनैतिक, आवधिक तथा संरचनागत योजनाहरुलाई  योजनाबद्ध रुपमा अगाडी बढाउदै राइनास नगरपालिकाको दिगो विकास गर्ने अभियानका साथ विगत देखि गरिएका प्रयासहरूको निरन्तरता स्वरूप यो कार्यक्रम गरिएको थियो |   

यस गोष्ठीको उदेश्य, योजनावद्ध विकासक्रमको पहिलो चरण अन्तर्गत नगरपालिकाको निर्वाचित प्रतिनिधिहरु तथा स्थानीय सरोकारवाला व्यक्तिहरुलाई भेला गराई विषय विज्ञहरुको प्रत्यक्ष मार्गदर्शनमा नगरपालिका परिकल्पना अभ्यास (Municipal Visioning Excercise) गराउने थियो |  त्यसै अनुरुप विषय बिज्ञ डा. संजय उप्रेती (उप प्राध्यापक, पुल्चोक क्याम्पस) ले मुख्य कार्यपत्र तथा प्रेम दवाडी, दिनेश चन्द्र पन्थी र बद्रि भट्टले सहयोगी कार्यपत्र प्रस्तुत गरिसकेपछी उपस्थित व्यक्तिहरुलाई पाँच (५) वटा समुहमा विभाजन गरि नगर परिकल्पना अभ्यास गरिएको थियो | कार्यक्रमको सहजीकरण स्थानीय अगुवा समाजसेवी कृष्ण ओलियाले गर्नु भएको थियो भने कार्यक्रमलाई संचार माध्यमसंग जोड्ने काम बिक्रम न्यौपानेले गर्नुभएको थियो |   


May 11, 2017

नयां चुनाब पूरानो कथा

दशकौं पछी नया स्थानीय चुनाब हुंदैछ तर पार्टी पूरानै छन र तिनका ब्यबहार पनि पूरानै छन। फरक यती हो तिनका तौर तरीका अलिक नया छन। यसै सन्धर्वमा ब्लगर दिलीप आचार्याको गोरखापत्रमा प्रकाशीत पूरानो कथा।

         पहिलो पटक चुनावमा उसले जोडदार भाषण दियो " मैले जितेँ भने बाटो बनाईदिन्छु, ढल खनाईदिन्छु… … । काम नहुनेहरुलाई जागिर हालिदिन्छु, बिजुली नपुगेको ठाँउमा बत्ती बालिदिन्छु‍‍… …" । उसले जनतालाई लोभ्यायो, सबैले उसलाई भोट हाले। उसले चुनाव जित्यो तर केहि काम भएन ।

         दोस्रो पटक चुनावमा उसले वक्तव्य फेर्‍यो " …अघिल्लो पटक योजना बनाउँदा र आर्थीक स्रोत जुटाउँदैमा समय बित्यो,… … काम गर्नै भ्याईएन… तर यसपालि जरुर केहि गरेर देखाउनेछु । यौटा मौका फेरि दिनुहोस… …" उसले मतदातालाई फकायो, सबैले उसलाई भोट हाले । उसले फेरी चुनाव जित्यो र फेरी केहि पनि काम गरेन ।

       तेस्रो पटक चुनवमा आदर्श छाँट्यो " यहाँ काम गर्छु भन्नेलाई काम गर्ने वातावरण नै छैन, विपक्षीको चाल र पार्टी भित्रको अन्तर्द्वन्द मिलाउदैमा समय बित्छ के गर्ने ? … …अब स्थीती अलि ठिक भएको छ । अब त काम गरेरै छाडछु, केवल एक मौका दिनुहोस… …" उसले भिडलाई झुक्यायो, सबैले उसलाई भोट हाले । उसले पूर्ववत् चुनाव जित्यो अनि पूर्ववत् नै केहि काम पनि गरेन ।
 
यसपालि चुनावमा उसले के बारेमा भाषण गर्‍यो कसैले बुझेनन्, के कस्तो आश्‍वासन दियो कसैले सुनेनन्, तर पटक पटक उसलाई भोट दिँदादिँदा बानी परिसकेका मतदाताहरु यसपालि पनि धमाधम उसैको चुनाव चिन्हमा छाप लगाउँदै थीए ।
 


February 2, 2017

सुगौली सन्धी हामीले बिर्सेका छैनौं भनीदेउ

बाघ बुढो हुंदैमा, त्यसले घांस खादैन।
नेता कांतर भए नि, जनता त्यसै झुक्दैनन्।
पार्टीले लाज पचाए, गोरखाको शान झर्दैन।
तोप र गोला तेर्साउ, खुकुरी अगाडी ति टिक्दैनन।
धूर्ताई तिमी देखाउ, साहस हाम्रो उर्लिन्छ।
ओक्टरलोनी चिहानमा, भक्ती थापा कुर्लिन्छ।

सुगौली सन्धी हामीले  बिर्सेका छैनौं भनिदेऊ
किल्ला कांगाडा हामीले बिर्सेका छैनौं भनी देउ
हामीलाइ यसै खिजाइ बेलाले केही भन्दैछ
जलेका लाख मुटुलाइ कांडाले यांहा उन्दै छ
सुनेर केही बुझ्यौ के पिरले छाती पगाली
धिकारी देला युगले दुर्बल सम्झी नेपाली

देउरालीबाट कुर्लेर पहाड पाखा थरकाउं
पिरले त्यसै बोकेका हजार मन फकाउं
छातीमै पिर मिचेर आंखामै आंशू लिपेर
मनको घाउ सुक्देन हासोले बिचै थिचेर

लडेर मर्न हामीले भूलेका छैनौं भनन
रगतका गोला मुटुमा सुकेको छैन भनन
आलै छ रगत माटोमा पलुंगा काहां बिर्सन्छौं
नेपाली गौरब उचाल्ने बलभद्र कांहा बिर्सन्छौं
सुगौली सन्धी हामीले  बिर्सेका छैनौं भनिदेऊ



 



January 14, 2017

संपूर्ण स्वास्थानी ब्रतकथा (Swasthani Brata Katha- All Section)

स्वास्थानी ब्रतकथा को अडियो स्वास्थानी पढ्ने समय भएको ले पून लिएर उपस्थीती भएका छौं।



स्वास्थानी सुन्ने समय भएकोले यो पोष्ट लिएर पून आएका छौं। अडियो फाइल केही बर्ष पहिले खराबी आएकोमा क्षमा प्रार्थी छौ।
 
 
अरु कथा क्रमैसंग अपलोड गर्ने छौं।

 
स्वस्थानी बिधी

अध्याय १


अध्याय: २